KültürManşetYENİ GÜN yine tarihi bir gerçeği daha ortaya çıkarıyor: “BURDUR BELEDİYESİ 1884 YILINDA DEĞİL, 1873’te KURULMUŞ”

3 sene ago

‘Burdur Tarihi’ köşesinde, Araştırmacı-Yazar Osman Koçıbay, bu hafta yine şehrimizde tarihi bir gerçeği belgeleriyle ortaya koyuyor. Tarihçi Koçıbay, Burdur’un köklü kurumlarından biri olan Burdur Belediyesi’nin 1884 yılında değil, 1884’ten 11 sene önce 1873 yılında olduğunu belgeleriyle yayınlıyor. Yani; Burdur Belediyesi 143 yaşında.

Oysa; Burdur Belediyesi’nin tarihçesi ile ilgili yayınlanan bilgilerin pek çoğunda Burdur Belediyesi’nin 1884 yılında kurulduğu bilgisine, ilk belediye reisinin ise, Nazif Bey olduğuna yer veriliyor. Bu hafta Burdur Belediyesi’nin tarihçesini ele alan Koçıbay, Konya Vilayeti Salnamesi’ndeki belgelere göre; Burdur Belediyesi’nin kuruluş tarihinin yaygın bilinen bilginin aksine 1884 yılında değil, Burdur şehir merkezinde ilk Belediye Teşkilatının 1873 yılında kurulduğunu belirtiyor.

Koçıbay’ın Burdur Belediyesi’nin geçmişini araştıran çalışmalarını Yeni Gün okurları için yeniden derlediği bu çalışmasında ana tarihi kaynak; Osmanlı dönemindeki Konya Vilayeti Salnameleri.

“Burdur Belediyesi’nin Tarihçesi” ana başlığı altında kaleme aldığı yazısına, ‘Osmanlı Devleti ve Cumhuriyet döneminde yerel yönetimler’ alt başlıklı incelemeleriyle başlıyor. Bu topraklarda, Osmanlı döneminde pek çok kurumda olduğu gibi, modernleşme çabaları kapsamında Belediyelerin kurulması da Tanzimat sonrasına dayanıyor. Tanzimat öncesinde yerel hizmetler kadılık müessesesi, vakıflar, lonce teşkilatı aracılığıyla yürütülüyordu. 1839 yılındaki Tanzimat sürecinden sonra ise; yasal olarak Osmanlı Devleti’nde ilk Belediyenin kuruluşu 16 Ağustos 1854’te İstanbul Şehremaneti ile olmuştur. Yine Selanik, Beyrut ve İzmir gibi yerlerde 1877 tarihli Belediye kanunu çıkmadan önce Vilayet Nizam-namesi hükümlerine göre belediyeler kurulmuştu. Taşrada modern belediye örgütlenmesi ise, 1864 tarihli ‘İdare-i Vilayat Nizamnamesi’ ile başlamıştır.

Daha sonra 1871 yılında çıkarılan ‘İdare-i Umumiye-i Vilâyât Nizam-namesi’ vilayet, sancak ve kazaların merkezi olan her şehir ve kasabada belediye işleri için bir belediye meclisi kurulacağını belirtmiştir. 1876 Kanun-i Esasi’nin 112. maddesi, belediyelerin seçimle gelen meclislerce yönetilmesini ve buna dair esasların kanunla düzenlenmesini öngörmüştü. Taşra belediyeleri için, seçimle gelen meclis, onun seçtiği belediye reisi ve cemiyeti belediye organlarından oluşan bir sistem öngörülmüştü. Osmanlı döneminde taşra belediyelerine ilişkin son düzenleme ise, 1877 tarihli ‘Vilayetler Belediye Kanunu’ ile gerçekleşmiştir. Kanuna göre belediye organları seçimle oluşan ve şehrin nüfusuna göre 6-12 kişilik bir belediye meclisi ile meclis üyeleri arasından hükümetçe atanan belediye başkanından oluşmuştur. Söz konusu kanun 14.04.1930 tarihli 1580 sayılı Belediye kanununun yürürlüğe girişine kadar uygulanmıştır.

Cumhuriyet dönemindeki yerel yönetimlere bakıldığında; 1921 Anayasası, 1876 Anayasası’ndan farklı olarak yerel yönetimlere tüzel kişiliği olan demokratik ve özerk bir hüviyet vermişti. Anayasa yerel meclislerin kendi başkanlarını seçmelerini öngörüyordu. 1924 Anayasası ile yerel yönetimlerin alanı daraltılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti ilk yıllarında yoğun bir merkeziyetçi yönetimi benimsemiştir. 1950 yılına kadar tek parti yönetimi uygulanmış ve bu durum yerel yönetimlere de yansımıştır. Hatta bu dönemde merkezi yönetim, yerel yönetim farklılığından bahsetmek bile zorlaşmıştır. Yerel yönetimleri merkezi yönetimlerin uzantısı olarak görme eğilimi ağır basmıştır.

1961 Anayasası ile demokratik hak ve hürriyetler genişletilmiştir. Belediye Başkanları tek kademeli çoğunluk sistemi ile seçilmeye başlanmıştır. 1950 yılına kadar olan dönemde pek çok büyükşehirde Valiler aynı zamanda belediye başkanı idiler. Belediye başkanları 1950 sonrası dönemde Belediye Meclislerince seçilmeye başlandı. 1963 yılında yasalaşan 307 sayılı kanun ile belediye başkanlarının doğrudan, serbest ve nispi temsil esasına dayanan bir seçimle göreve gelmeleri kabul edilmiş oldu.

Cumhuriyet döneminin en uzun süre yürürlükte kalan kanunlarından birisi olan 1930 tarihli 1580 sayılı Belediye kanunu, yerini 2005 yılında yasalaşan bugün de yürürlükte olan ‘5393 sayılı Belediye kanunu’na bıraktı.

Ve gelelim Burdur Belediyesi’nin tarihçesine; Salnameler, içerik bakımından yayınlandığı tarihten bir yıl öncesine ait devletin veya vilayetlerin tarihi, coğrafyası, nüfusu, idari, askeri, hukuki teşkilatları ve ekonomik durumu, eğitim yapısıyla ilgili bilgi veren önemli kaynaklar olarak kabul ediliyor. Burdur’da Belediye Teşkilatı ile ilgili ilk bilgilere Hicri 1291 (Miladi 1874) Konya Vilayeti Salnamesi’nde rastlıyoruz. Koçıbay’a göre; bu bilgiler ışığında Burdur’da Belediye Teşkilatı’nın 1873 yılında kurulduğunu söylemek mümkün. Burdur’un ilk Belediye Başkanı Muhasebeci Hacı Mehmed Efendi.

Salnamelere bakıldığında; 1873 tarihinde Muhasebeci Hacı Mehmet Efendi’nin başkanlığı ile başlayan Burdur Belediyesi tarihçesinde ilk dönem belediye başkanları şöyle sıralanıyor: “1875 – Muhasebeci Tevfik Efendi, 1876- Muhasebeci Kamil Efendi, 1877- Hacı İshak Efendi (Kapucı başı), 1878-1885 Nazif Bey, 1887-1890 Hasan Bey, 1893 Edhem Efendi, 1895-1899 Hacı Süleyman Efendi, 1905 Ali Bey Salise.”

1878 yılındaki Salname örneği Nazif Bey’in 1884’te değil 1878 yılında Belediye Başkanı olduğunu belgeliyor.

Burdur’da Osmanlı döneminde Belediye örgütlenmesi incelendiğinde; Meclis üyeleri arasında mutlaka Rum ve Ermeni isimlerin yer aldığı görülüyor. Bu durum, o günlerin Burdur’un da Rum ve Ermeni nüfusun ağırlığına işaret ederken, bu sosyolojik olgunun şehirdeki yerel yönetim profiline yansıdığını görebiliyoruz.

Osmanlı dönemi Burdur Belediyesi yönetimlerinde bir başka dikkat çeken husus, sık değişen belediye reisleri. Sürekli değişen belediye başkanları, istikrarsız yapının, Türk idare sisteminde bizim siyasi geleneğimizde, genlerimizde olduğunu ortaya koyuyor. Yerel yönetimlerde Burdur’da gerek ilk dönemde Osmanlı devrinde gerek Cumhuriyet döneminde sık değişen belediye başkanları gerçeği ile karşılaşıyoruz…

Kodlama : SadeMedia Interactive