GündemManşetSiyasetYENİ GÜN BURDUR-REFERANDUM DOSYASI: “16 Nisan’da ilimizde son sözü aradaki 15 bin seçmen söyleyecek”

2 sene ago

Türkiye 16 Nisan 2017 tarihinde  yedinci kez halk oylamasına (referandum) gidiyor. 18 maddeden oluşan Anayasa değişikliğine ilişkin paket ile yeni yönetim modelinin teklif edildiği, yürütmeyi Cumhurbaşkanı’na devreden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin oylancağı referandum öncesinde, Yeni Gün Gazetesi kapsamlı bir araştırmayla “Burdur-Referandum dosyası” hazırladı. İlimizde daha önce gerçekleşen halk oylamaları sonuçları ile 2015’teki arka arkaya yapılan iki genel seçim sonuçlarından yola çıkarak, tüm bu bilgiler, veriler ışığında 16 Nisan halk oylamasında Burdur’da sandıktan çıkacak sonucu öngörmeyi, projeksiyon yürütmeyi amaçlayan bu özel çalışmamızın Burdur’da demokrasi arşivine, demokrasi kültürüne katkı koyacağını umuyoruz.

Dört ayrı ana başlıktan oluşan dosyamızın girişi, Türkiye’deki referandum tarihçesini hatırlatmakla başlıyor. Kısa bir tarihi yolcuğun ardından yakın geçmişte gerçekleşen 2007 referandumu ile 2010 halk oylaması sonuçlarının, iki gün sonra yapılacak olan referanduma nasıl yansıyabileceğinin izini süreceğiz. 16 Nisan referandumu Burdur sonuçları tahminlerinde, en güçlü argümanların başında, 2010 halk oylaması geliyor. İkinci ana başlığımız ise; 10 Ağustos 2014 tarihinde yapılan ilk kez halkın sandık başına giderek belirlediği Cumhurbaşkanlığı seçimi. Cumhurbaşkanlığı seçim sonuçlarının da 2017 referandumu için önemli bir gösterge olduğunu, ilimizde Pazar günkü neticeler için ipuçları verdiğini düşünüyoruz. Çünkü; bu seçimin yapısı da bir parça halk oylamalarına benzediği için, parti aidiyetinden ziyade Cumhurbaşkanı adayları yarıştığı için dikkate alınması gereken bilgiler, rakamlar içeriyor. Üçüncü ana başlığımızda ise; her ne kadar bu seçim bir genel seçim, yerel seçim olmasa da, halk oylamalarında parti amblemi, aday rekabeti olmasa da 2015 yılında gerçekleşen 7 Haziran ve ardından yenilenen 1 Kasım 2015 genel seçimlerinde Burdur sonuçlarını hatırlatarak, referandum öncesinde ilimizdeki siyasi kompozisyonu hatırlatmak istiyoruz. Ve dosyamızın final bölümünde, dördüncü başlıkta derlediğimiz bu bilgiler ışığında bazı yorumlar, tahliller yaparak ‘Yeni Gün Analiz’ ile özel çalışmayı tamamlıyoruz.

REFERANDUM TARİHÇEMİZ:

1961 – Türkiye’de yapılan ilk halk oylaması. 27 Mayıs 1960 askeri darbesinden sonra hazırlanan 1961 Anayasası için 9 Temmuz 1961 tarihinde yapılan referandumda, ülkemizde %61,7 evet oyu çıkarken, %38,3 hayır oyu verildi. Ege bölgesinin büyük bir bölümü ile Batı ve Orta Karadeniz bölgesindeki birkaç il dışında evet oyu, her yerde fazla çıktı. Burdur’da bu iller arasında yer aldı.

1982 – Ülkemizde gerçekleşen ikinci referandum. 12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra hazırlanan 82 Anayasası için 7 Kasım 1982 tarihinde gerçekleşen halk oylamasında %91,37 evet oyu ile Anayasa büyük bir çoğunlukla kabul edildi. Türkiye genelinde bütün illerde olduğu gibi Burdur’da da evet oyları büyük bir fark attı. Burdur’da 82 Anayasası için yapılan referandumda kayıtlı seçmen sayısı toplamda 121 bin 334 idi. 499 sandıkta 113.501 seçmen oy kullanırken, 311 oy geçersiz sayıldı. 105.097 evet oyu, 8.093 hayır oyu kullanıldı. Burdur’daki sonuç aynen ülke ortalaması gibi oldu, Evet %92, Hayır %8

1987 – Türkiye’deki üçüncü referandum. 12 Eylül ihtilalinden sonra siyasi yasakların kaldırılması için 6 Eylül 1987 tarihnde yapılan referandumda, evet-hayır oyları neredeyse eşit çıkmıştı… 100 bin evet oylarının farkıyla (%50,16 evet) siyasi yasaklar kaldırılmıştı. %49,84 hayır oyunun çıktığı bu referandumda, Burdur vilayeti de hayır oyunun daha fazla olduğu illerden biri oldu. 87 referandumunda Burdur’da toplam kayıtlı seçmen sayısı 142 bin 773 idi. %97,1 katılımın olduğu 132.875 oy’un geçerli sayıldığı oylamada; evet oyları 59.186 (%44,5) hayır oyları 73.689 (%55,5) olarak kayıtlara geçti.

1988 – Yerel seçimlerin bir yıl erkene alınması için 25 Eylül 1988 tarihinde yapılan, bu dördüncü referandum Türkiye’de hayır oylarının birinci olduğu tek halk oylaması oldu aynı zamanda… %65 hayır, %35 evet oyunun çıktığı halk oylamasında Burdur’da da hayır oyları önde çıktı. %93 katılımın gerçekleştiği referandumda geçerli 129 bin 425 oy’un %64,2’si 83 bin 101 oy hayır, % 35,8’i 46 bin 324’ü evet oldu. Burdur’daki sonucun ülke genelinde ortalama ile aynı olduğu görülüyor.

Ve gelelim yakın tarihimizdeki son iki referanduma;

2007 – Ülkemizdeki beşinci halk oylaması. Cumhurbaşkanını halkın seçmesini öngören Anayasa değişikliğinin oylandığı 21 Ekim 2007 tarihinde gerçekleşen halk oylamasında, önerilen değişiklik %68,95 evet oyu oranı ile kabul edilirken, seçmenlerin %31,05’i bu teklife hayır oyu verdi. 2007 referandumunda Burdur açısından en ilginç nokta; katılım oranının yüksekliği. Neredeyse referandum kampanyasının bile yapılmadığı, çıkacak sonucun daha sandık öncesinde bile belli olduğu, bu halk oylamasında ülke genelinde %67,32 oranında katılım varken, Burdur’da katılım oranı %81,76 oldu. İlimizdeki 174 bin 313 toplam kayıtlı seçmenden 142 bin 520’si oy kullandı, bu oyların 85 bin 907’si evet, 51 bin 564’ü hayır oldu.

2010 – Bundan yedi yıl önce yapılan Türkiye’deki altıncı referandum. 26 maddelik Anayasa değişikliğinin oylandığı, pek çoğu yargıda değişiklikler öngören 12 Eylül 2010’da gerçekleşen halk oylaması %57,88 evet oyu ile kabul edilen bu değişikliklere, referanduma katılanların %42,12’si hayır oyu verdi.Önümüzdeki Pazar günü yapılacak yeni Anayasa değişikliği oylamasında belki de en çok yararlanacağımız, hatırlamamız gereken seçim, 2010 referandumu. Burdur’da 2010 referandumunu ilginç kılan bir nokta da katılım oranının yüksekliği. Ülke genelinde %73,71 oranındaki katılım, Burdur’da %89,3’e ulaşarak, 2010 halk oylamasında katılımın en yüksek olduğu il olarak kayıtlara geçti. 637 sandıkta toplam 184 bin 987 seçmenden 165 bin 187’si oy kullandı. Sonuçlar ise; ülke geneli tablosuna göre biraz farklılıklar içeriyordu…

Türkiye’deki %58’lik evet oyları Burdur genelinde %52,59 olarak gerçekleşti. Burdur’da toplam evet oyu 84 bin 511 iken, hayır oyları 76 bin 200 oldu. (%47,41) 7 ilçede evet oyları önde (Ağlasun, Bucak, Gölhisar, Kemer, Altınyayla, Çavdır, Çeltikçi) 4 ilçede ise hayır oyları (Merkez, Yeşilova, Karamanlı, Tefenni) önde çıktı. Burdur merkezde köyler dahil geçerli 59.742 oy’un, 33.266’sı hayır, 26.476’sı evet sayıldı. Sadece şehir merkezi oyları dikkate alındığında ise; geçerli 42.189 oy’un 24.768’i hayır, 17.413’ü evet çıktı. (Merkez %55 hayır, %45 evet) Bu sonuçlar, 2010 referandumunda Burdur’da CHP ve MHP oylarının birlikte yoğunlaştığı yerlerde hayır’ın önde olduğunu ortaya koymuştu. Burdur merkez sonuçlarını da ikiye ayırmak lazım. Şehir merkezinde hayır oylarının CHP ve MHP oyları ile birlikte epey fark yaptığı dikkat çekerken, merkez köylerde ise evet oylarının daha fazla olması 2010 halk oylaması notları arasına girmişti.Merkezin yanısıra Yeşilova, Karamanlı ve Tefenni’de hayır oyları önde çıkarken, evet oyları Gölhisar ve Bucak ilçelerinde üstünlük kurmuştu. Bucak’ta geçerli 37.887 oy’un 23.543’ü evet (%62 ),14.344’ü hayır, Gölhisar’da ise geçerli 13.469 oy’un 9.155’i evet (%67) çıkarken, en yüksek evet oranı %74 ile ilimizin batısında en uzak ilçe Altınyayla’dan (Dirmil) geldi.

2014 CUMHURBAŞKANLIĞI SEÇİMİ

Referandum sonuçlarını şöyle kısaca hatırladıktan sonra gelelim 2014’e 10 Ağustos’ta yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimine… 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimi gerek seçimin yapısı gerekse 2010 referandumuna benzer bir tabloyu ortaya koyması bakımından Burdur’daki 2017 halk oylaması sonuçları için önemli ipuçları, sinyaller veriyor… Cumhurbaşkanlığı seçimine ülke genelinde katılım oranı %74,2, Burdur’da ise; %84. Kayıtlı seçmen sayısı toplamda 191.525, bunların 160.993’ü oy kullanmış, 4.984 oy geçersiz, 156.009 oy geçerli sayılmış. Bu oyların %54’ünü 84 bin 242 oy Recep Tayyip Erdoğan, %44’ünü 68 bin 510 Ekmeleddin İhsanoğlu, %2’sini ise 3 bin 527 oy Selahattin Demirtaş almış.

2014 Cumhurbaşkanlığı seçiminin Burdur sonuçları açısından birkaç çarpıcı hususu var. İlk’i Burdur’da Erdoğan’ın aldığı %54’lük oy oranının ülke genelindeki %52’den iki puan daha fazla olması. AK Parti Burdur’daki ilk iki genel seçimde 2002 ve 2007’de ülke ortalamasının gerisinde kalırken, 2011’de ülke ortalamasını %50’yi yakalamıştı. 2014’te ise; Burdur genelinde ilk kez ülke ortalamasını aşan bir sonuç ortaya çıktı. 2014 Cumhurbaşkanlığı seçiminin Burdur neticelerinin bir çarpıcı gelişmesi de; 2010 referandumuna benzer bir tabloyu ortaya koyması oldu. Neredeyse birbirininin kopyası gibi sonuçlar çıktı. Mesela; toplam sonuç; 2010’da Burdur’da toplam evet oyu 84 bin 511 iken (%52,59), 2014’te Recep Tayyip Erdoğan’ın Cumhurbaşkanı adayı olarak Burdur’da aldığı toplam oy: 84 bin 242 (%54) oldu. Tabiiki benzerlik toplam sonuçlarla sınırlı değil, Burdur’un seçim çevrelerinde çıkan oylar bile; 2010 referandumu ile 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimi arasındaki doğru orantıyı, korelasyonu ortaya koymaya yetiyor. 2010 Anayasa değişikliği halk oylamasında Burdur genelinde 4 ilçede önde olan hayır oyları, Cumhurbaşkanı adayı Ekmeleddin İhsanoğlu’nun birinci olduğu ilçeler oldu. Burdur merkez, Yeşilova, Karamanlı ve Tefenni’de İhsanoğlu, Erdoğan’dan daha çok oy aldı. CHP ile MHP iş birliğinin bu ilçelerde seçmenine de yansıdığı görülürken, Erdoğan 2010 referandumunda Burdur’da yüksek oy aldığı yerlerden bu kez Cumhurbaşkanı adayı olarak rekor oylar alıyordu. Bucak’ta %65, 24 bin 454 oy, Gölhisar’da %67, 8 bin 780 , Altınyayla ve Kemer %73, Ağlasun %68, Çeltikçi %67 ve Çavdır %50.

2014 Cumhurbaşkanlığı seçiminin ilimizdeki bir diğer öne çıkan dinamiği de; 2014 yerel seçimlerine göre değişen tablo oldu. 2014 mahalli idareler seçiminde Burdur’da il genel meclisi oylarında muhalefetin CHP+MHP toplam oyu 84 bin 353 idi… AK Parti’nin ise; toplam oyu 68.694. 10 Ağustos Cumhurbaşkanlığı sandığından çıkan neticeler ise; muhalefet oyları ile Erdoğan’ın oylarının yer değiştirdiğini ortaya koyuyordu… Erdoğan, AK Parti’nin Burdur’da 2014 yerel seçimindeki 68.494 oyuna 15 bin 748 oy daha ekleyerek 84 bin 242’ye çıkarken, CHP ve MHP’nin 84 bin 353 olan oyu, çatı adayında 68 bin 510’a geriledi.

7 HAZİRAN ve 1 KASIM 2015 GENEL SEÇİMİ BURDUR NETİCELERİ

Her ne kadar halk oylaması, bir genel seçim, bir yerel seçim olmadığı için, parti logoları, adaylar olmadığı için halk oylamasına benzemese de Burdur’daki siyasi konjönktürü hatırlatması bakımından iki yıl önce gerçekleşen 7 Haziran ve 1 Kasım 2015 genel seçimi sonuçlarına da göz atmakta fayda var. 7 Haziran genel seçimi ülke geneli katılım oranı %86, Burdur %89. 191.683 seçmenin 170.981’i oy kullanmış, 166.416 oy geçerli, 4.565 oy geçersiz. AK Parti %43, 71 bin 464 oy. CHP %27,32, 45.467 oy. MHP %23,23 38.655 oy. Üç partinin de birer Milletvekili çıkardığı bu sonuçlarda; CHP merkez, Yeşilova, Karamanlı’da birinci, diğer 8 ilçede ise AK Parti birinci parti. Bucak’ta %51 (20.691), Gölhisar’da %55 oy alan AK Parti, en yüksek oy oranını %63,75 ile Altınyayla’da çıkardı. CHP dengeli artışını sürdürürken, 7 Haziran’da Burdur’da patlamayı MHP yaptı. Özellikle Bucak’taki 8 bin oyunu 11.890’a taşıyan, ilimizde diğer bölgelerde de oyunu artıran MHP 7 Haziran seçiminin ilimizdeki galiplerinden biri oluyordu…

Ve gelelim son seçime, 1 Kasım 2015 genel seçimleri. Beş aylık süreçte Burdur’da da siyasi dengelerin yeniden değiştiği görülüyor. 7 Haziran’a göre Burdur genelinde 13 bin 252 oyunu artıran (%7), AK Parti toplamda 84 bin 716 ile birinci oldu.(% 50,75) CHP ise; 7 Haziran’a göre 3 bin 591 oy kaybıyla ikinci 41 bin 876 (%24,78), MHP 5 bin 633 oy kaybıyla 33 bin 022 (%19,38) üçüncü parti. Bu sonuçlara göre; MHP 7 Haziran’da çıkardığı vekilliği kaybederken, AK Parti iki vekil, CHP bir vekil çıkarma başarısı elde ediyordu… 688 sandıkta 191.274 seçmenden 171.098’inin oy kullandığı, (seçime katılma oranı 89,6) 167.444 oy’un geçerli, 3.654 oy’un geçersiz sayıldığı 1 Kasım seçiminde AK Parti merkez oyunu 7 Haziran’a göre 22.591’den 27.009’a, Bucak’ta ise 20.691’den 25.328’e, Gölhisar’da 7.669’dan 8.941’e çıkarırken, Dirmil’de ise yine %73’lük oy oranını yakaladı. CHP merkezde 24.121’den 21.892’ye gerilerken, MHP’nin Bucak, Gölhisar ve Çavdır’daki kayıpları dikkat çekiyordu. (Bucak: 11.890’dan 9.418’e, Gölhisar’da 3.293’ten 2.319’a geriledi.)

YENİ GÜN ANALİZ: 16 Nisan Halk Oylaması Burdur projeksiyonu

Evet; geldik sona, şimdiye kadarki veriler, bazılarına rakamlar yığını, bilgi karmaşası olarak gelebilir. Lakin; doğru bir seçim analizi yapabilmek, sağlıklı öngörülerde bulunabilmek ve doğru tahminler için böyle bir istatistik altyapısı gerekiyor.

Daha önce gerçekleşen 6 referandum, 1 Cumhurbaşkanlığı seçimi ve son iki genel seçimi dikkate aldığımızda, 16 Nisan’da Burdur’da sandıktan çıkabilecek rakamları biraz olsun öngörebilmek mümkün… Tabiiki bunda seçmen sayısının sonuca etki edecek kadar değişmemesinin de rolü büyük. 16 Nisan Pazar günü Burdur’da Anayasa değişikliği için sandığa gidecek olan toplam seçmen sayısı 194 bin 296. Bizim de sıkça atıfta bulunduğumuz 2010 referandumu, 2014 Cumhurbaşkanlığı ve 2015 genel seçimlerinde de toplam seçmen sayıları 190 bin seviyesinde olduğu için daha rahat bir tahmin yapma imkanı oluyor.

Burdur’da gerek genel seçim, gerek yerel seçim, gerekse katılımın bu seçimlere göre daha az olduğu referandumlarda ülke genelinin hep üzerinde olan bir katılım oranı var. Tüm bu veriler, Burdur’da katılımın yine yüksek olacağını, %90 ve üzerinin olacağını ortaya koyuyor.

AK Parti’nin ilimizde seçim kazandığı ve ülke genelinde de büyük başarılar elde ettiği seçimlerde Burdur’da toplam 80 bin oy barajını aştığı 85 bin’e yaklaştığı görülüyor. (2010 referandumu, 2011 genel seçimi, 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimi ve 1 Kasım 2015 genel seçimi) AK Parti’nin ülke geneli ve Burdur’da güç kaybettiği seçimlerde ise; ilimizde 85 bin bandından 70 bin ve seviyesinin altına indiği görülüyor. (2014 il genel meclisi 68.494, 7 Haziran 2015 genel seçimi 71.464)

Burdur’da son seçimlere bakıldığında; seçim sonuçlarını 15-20 binlik bu değişken kitlenin belirlediği, son sözü bu seçmenlerin söylediği ortada… Eğer; bu seçmen AK Parti’ye yönelirse AK Parti ilimizde birinciliğini pekiştiriyor, toplam oyunu 85 bin’lere taşıyarak, ülke genelini yakalıyor veya aşan rakamlar çıkarıyor. (2011genel seçimi %50, 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimi %54, 1 Kasım 2015 genel seçimi %51) Bu arada kalan, seçimin şartlarına göre, karar değiştiren ilimizdeki 15 bin seçmen AK Parti’ye oy vermez, muhalefet partilerine yönelirse AK Parti 70 bin ve altında oy alıyor. (2014 yerel seçim ve 7 Haziran 2015 genel seçim örnekleri)

Burdur’daki bu değişken faktöre dikkat çektikten sonra, 16 Nisan sandığında da yine bu seçmen kitlesinin tercihinin Burdur’daki sonucu ortaya koyacağını öngörüyoruz… Yani; 2010 refarandumu, 2014 Cumhurbaşkanlığı seçimi ve 1 Kasım 2015 genel seçimindeki iklimin, havanın oluştuğunu, Burdur’da 16 Nisan sandığına yansıyacağını varsayarsak, yine 85 bin’leri bulan, hatta 85 bin eşiğini de aşan bir ‘Evet’ oyları mümkün. Bu oylar %50 ve %55 bandında olan bir oran olur. Tersine 7 Haziran genel seçimi ve 2014 yerel seçimindeki gibi olursa, Burdur’dan sandığa yansıyan iradenin, o takdirde ‘Hayır oylarının’ çok daha fazla olacağını söylemek de mümkün… O zaman evet oyları 70 bin’e gerilerken, hayır oyları 80 bin’i aşar.

İşte; tam bu noktada en kilit soru, Burdur’da düğümü çözecek olan soru şu; “Burdur’daki MHP seçmeninin tavrı.” Şimdiye kadar verdiğimiz geçmiş örneklerin hepsinde MHP, AK Parti’nin karşısında idi. (Referandumlar da dahil) 2017 referandumunda ise; yeni bir süreci yaşıyoruz. MHP Lideri Devlet Bahçeli de ‘evet’in yanında. Hatta Anayasa değişikliğini gündeme getiren, teklifin sahibi MHP. Aslında MHP’nin aldığı oylar, AK Parti’nin şimdiye kadar aldığı oylarla, ikisini birleştirip Burdur’da bir halk oylaması tahmini yapmak çok kolay olurdu… Lakin MHP’nin içindeki gelişmeler, MHP seçmenin içindeki hayır eğilimi, böyle bir tahmini güçleştiriyor. MHP’deki liderlik-kongre tartışmaları, Bahçeli’ye muhalif isimler, Meral Akşener başta olmak üzere diğer genel başkan adaylarının yürüttüğü hayır kampanyası, kağıt üzerindeki MHP+AK Parti oyları gibi bir denklemi pek gerçekçi kılmıyor. Görünen şu ki; Orta Anadolu başta olmak üzere Karadeniz’deki MHP seçmeni ile devletin bekası için endişelenen, 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte gelişen olaylardan etkilenen MHP’liler, ‘evet’ eğiliminde… Ege ve Akdeniz’deki MHP seçmeninin büyük bir bölümü ise; ‘hayır’cı gibi… Bahçeli’ye karşı çıkan, başkanlık sistemine ve Erdoğan’a karşı çıkan Milliyetçiler ise ‘hayır oyu’ verecek gibi gözüküyor.

16 Nisan halk oylamasında Burdur’daki sonucu da, evet ve hayır dengesini, MHP’lilerin tercihi belirleyecek. Eğer; Burdur’da ortalama % 20’lik bir seçmen kitlesine sahip olan MHP’de, evet veren MHP’liler ağır basarsa, Burdur’da Evet kolaylaşır, aradaki farkı açar. Burdur’daki MHP’lilerin büyük bir bölümü hayır oyu verirse, o zamanda hayır oyu önde çıkar. Tek kelime ile Burdur’da kilit; MHP seçmeninde… Bakalım 80 bin’i aşan 90 bin’lere varan Evet’i mi göreceğiz, yoksa 70 bin’lerde kalan Evet’i, Hayırların daha fazla olduğu bir sandık mı göreceğiz?

Son sözü her zaman olduğu millet söyleyecek…

Kürşat TUNCEL

Kodlama : SadeMedia Interactive