Toros Dağları’nın eteklerinde…
Bulutların gölgesine saklanmış antik bir şehir…
Ve o şehrin kayalara oyulmuş sessiz yüzleri…
Burdur’un Ağlasun ilçesinin 7 kilometre kuzeydoğusunda bulunan Sagalassos Antik Kenti, bugün yalnızca görkemli çeşmeleriyle ya da Roma hamamlarıyla değil; kayaların içine gizlenmiş ölüm hikâyeleriyle de dikkat çekiyor.
Antik Pisidya’nın başkenti olarak bilinen Sagalassos, bir zamanlar imparatorların gözdesiydi…
Şimdi ise taşların arasından yükselen sessizlikle konuşuyor.
Önce Taş Ocağıydı… Sonra Ölümün Evi Oldu
Bugün ziyaretçilerin hayranlıkla baktığı kaya mezarlarının bulunduğu alanın, aslında geçmişte taş ocağı olarak kullanıldığı düşünülüyor.
Yüzyıllar boyunca kentin ihtişamlı yapıları için buradan taş çıkarıldı…
Ancak zaman geçti…
Taşların alındığı o oyuklar, bu kez insanların son yolculuğuna ev sahipliği yapmaya başladı.
Düz kayaların üzerine açılan kemerli nişler…
İç içe geçmiş oyuklar…
Bazılarının üzerinde hâlâ okunabilen yazıtlar…
Her biri, binlerce yıl öncesinden kalan sessiz birer kimlik kartı gibi…
Ölüm Yakılarak Uğurlanıyordu
Sagalassos’taki mezar geleneği bugünkü defin anlayışından oldukça farklıydı.
Roma döneminde bölgede yaygın olan kremasyon yani yakma gömü geleneğine göre, ölen kişiler yakılıyor; ardından geriye kalan kül ve kemikler özel alanlara yerleştiriliyordu.
Bazı küller doğrudan kaya içine oyulan kemerli boşluklara bırakılıyor…
Bazıları ise “urne” adı verilen özel kapların içine konuluyordu.
Daha sonra mezarın ağzı büyük taş kapaklarla kapatılıyordu.
Bugün o taşların önünde duranlar, aslında iki bin yıl önce bir ailenin gözyaşına tanıklık ediyor.
Kayalara Kazınmış İsimler
Kaya mezarlarının bazılarında yazıt izleri bulunuyor.
Bu yazılar sadece isim değil…
Bir dönemin hafızası…
Kimileri bir aileyi…
Kimileri bir savaşçıyı…
Kimileri ise zengin bir Roma vatandaşını anlatıyor olabilir.
Pisidya bölgesindeki nekropol kültürü üzerine yapılan araştırmalar, Sagalassos ve çevresinde kaya mezarlarının Roma döneminde oldukça yaygın olduğunu gösteriyor.
Sagalassos’ta Ölüm de Gösterişliydi
Roma İmparatorluğu döneminde Sagalassos, “Pisidya’nın birinci şehri” olarak anılıyordu. Kent; tiyatroları, agoraları, anıtsal çeşmeleri ve dev heykelleriyle ihtişamın merkeziydi.
Ancak bu ihtişam yalnızca yaşayanlar için değildi…
Ölüler için de anıtsal mezarlar yapılıyor…
Kayalar oyuluyor…
Ailelerin hafızası taşlara işleniyordu.
Çünkü antik çağ insanı için ölüm, bir son değil; öteki dünyaya geçişti.
Bugün Hâlâ Gizemini Koruyor
Sagalassos’un kaya mezarları bugün hâlâ tam anlamıyla çözülebilmiş değil.
Bazı nişlerin kimlere ait olduğu bilinmiyor…
Bazı yazıtlar zamanla silinmiş durumda…
Ve bazı mezarlar hâlâ arkeologların cevap aradığı büyük bir gizem taşıyor.
Ama kesin olan bir şey var…
Torosların zirvesinde, rüzgârın kayalara çarptığı o antik şehirde…
Taşlar hâlâ konuşuyor.
Ve Sagalassos…
Binlerce yıl sonra bile ölümün sessiz hikâyesini anlatmaya devam ediyor.
