Türkiye'de 1 Nisan 2026’da, 81 ilde 5G hizmeti başlayacak.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın teşrifleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu’nun katılımlarıyla 31 Mart’ta Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde düzenlenecek törenle 5G’ye geçiş resmen ilan edilecek.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu, Türkiye’nin mobil haberleşme tarihinde yeni bir dönüm noktasına ulaştığını belirterek, 5G’ye geçiş sürecine ilişkin açıklamada bulundu.

"32 YILLIK MOBİL İLETİŞİM YOLCULUĞUNDA KRİTİK EŞİĞE GELİNDİ"

Bakan Uraloğlu, Türkiye’nin 32 yıllık mobil iletişim yolculuğunda kritik bir eşiğe geldiğini vurgulayarak, 23 Şubat 1994’te başlayan bu serüvenin bugün 5G teknolojisiyle yeni bir safhaya taşındığını ifade etti.

"5G DÖNEMİ RESMEN BAŞLIYOR"

Uraloğlu, 31 Mart’ta Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın teşrifleri ile düzenlenecek törenle Türkiye’nin 5G’ye geçişinin resmen ilan edileceğini belirterek, “1 Nisan 2026’da 81 ilimizde 5G hizmeti kademeli olarak başlamış olacak. İki yıl içerisinde ülkemizin her bir noktasında 5G hizmetini yaymayı hedefliyoruz.” ifadelerini kullandı.

"KÖKLÜ DEĞİŞİM YAŞANACAK"

5G ile birlikte iletişim hızının artacağını kaydeden Uraloğlu, bu dönüşümün yalnızca haberleşmeyle sınırlı kalmayacağını vurgulayarak şöyle konuştu:

Yeni teknolojiyle birlikte; akıllı ulaşım sistemlerinden otonom sürüşe, uzaktan sağlık uygulamalarından akıllı fabrikalara, yüksek çözünürlüklü medya yayıncılığından tarım teknolojilerine kadar birçok alanda köklü değişim yaşanacak.

TEİAŞ, ocak ayı için 15 elektrik üretim santraline toplam 659 milyon 999 bin 999 lira kapasite ödemesi yapacak.

Kapasite mekanizmasından yararlanan üretim tesislerine yapılacak ödemelere ilişkin liste, TEİAŞ'ın internet sitesinde yayımlanarak ilan edildi.

KAPASİTE MEKANİZMASI ÖDEMESİ

Kapasite mekanizması çerçevesinde 46 milyon 200 bin lirayla en yüksek ödeme Habaş Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi AŞ, Baymina Enerji AŞ, Aksa Enerji Üretim AŞ, RWE & Turcas Güney Elektrik Üretim AŞ, Enerjisa Enerji Üretim AŞ, Akenerji Elektrik Üretim AŞ, Gebze Elektrik Üretim Limited Şirketi, Hamitabat Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ, İç Anadolu Doğalgaz Elektrik Üretim ve Ticaret AŞ ile İzmir Elektrik Üretim Limited Şirketi'ne yapılacak.

2025 yılının kelimesi belli oldu.

Türk Dil Kurumu, bu senenin kelimesini seçmek için bir anket başlattı ve vatandaşlara da önerilerini sordu.

Bunun akabinde de 2025 yılının kelimesi "Dijital Vicdan" olarak kayıtlara geçti.

Yılın kelimesini Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy duyurdu.

Ersoy açıklamasında 300 bin oyun kullanıldığını söyledi ve şöyle dedi;

"DÜŞÜNDÜRÜCÜ BİR BİÇİMDE TARTIŞMAYA AÇIYOR"

Türk Dil Kurumu tarafından, halkın katılımıyla belirlenen 2025 yılının kelimesi/kavramı “dijital vicdan” oldu.

Yaklaşık 300 bin oyun kullanıldığı bu süreçte seçilen kavram; dijital çağda vicdanın, sorumluluk ve eylemden uzaklaşıp yalnızca bir “tıklama”ya indirgenmesini düşündürücü bir biçimde tartışmaya açıyor.

"DUYARLILIKLARIMIZA AYNA TUTUYOR"

“Dijital vicdan”, bireysel ve toplumsal duyarlılıklarımıza ayna tutan güçlü bir kavram olarak öne çıkıyor.

"TEŞEKKÜR EDİYORUM"

Bu anlamlı çalışmaya katkı sunan Türk Dil Kurumu, Ankara Üniversitesi, İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) ile değerlendirme kurulunda yer alan kıymetli akademisyen ve uzmanlara teşekkür ediyorum.

5 KELİME İÇİN HALK OYLAMASI YAPILMIŞTI

Türk Dil Kurumu (TDK) ile Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi (İLAUM) iş birliğinde yürütülen çalışma kapsamında, 2025 yılının kelimesi/kavramı için belirlenen 5 kelime halk oylamasına açılmıştı.

Halk oylamasına açılan kelime ve kavramların 'dijital vicdan, vicdani körlük, çorak, eylemsiz merhamet ve tek tipleşme' olduğu kaydedilmişti.

22 Aralık’'ta başlayan oylama süreci, 28 Aralık saat 17.30'da sona ermişti.

Bilgi iletişim teknolojileri ve savunma sanayi alanında faaliyet gösteren Forte Bilgi İletişim Teknolojileri ve Savunma Sanayi AŞ, geçen yıl Cetwell Bilgi Teknolojileri ve Zirai Sistemler Danışmanlık Hizmetleri AŞ iştirakiyle Karataş ilçesinde 50 dönüm alanda sera kurarak tarım sektöründe de çalışma yapmaya başladı.

Kurulan topraksız serada, dronlar, yüksek çözünürlüklü kameralar ve sensörler aracılılığıyla sıcaklık, pH değeri ve nem gibi çok sayıda veri analiz edilerek çilek üretimi yapılıyor.

Yapay zeka destekli uygulama sayesinde analiz edilen verilerle çileğin hastalık, beslenme ve hasat durumu yakından takip ediliyor.
Üretimden hasada kadar tüm süreçlerin yakından takip edildiği serada 2024 Kasım-2025 Temmuz döneminde toplanan 450 ton çileğin yüzde 30'u İngiltere, Malezya, Singapur, Suudi Arabistan, Rusya, Kazakistan ve Mauritus'a gönderildi.

"Teknolojiyi kullandıkça verimin daha da arttığını görüyoruz"

Cetwell Bilgi Teknolojileri ve Zirai Sistemler Danışmanlık Hizmetleri AŞ Satış Direktörü Murat Karakuş, AA muhabirine, son dönemde günlük hayata giren yapay zekanın en verimli kullanım alanlarından birinin de tarım olduğunu söyledi.

Kurdukları serada her konuda yapay zekadan destek aldıklarını dile getiren Karakuş, şöyle devam etti:

"Tarımda yapay zeka uygulamalarının meyvelerini almaya başladık. İlk olarak gübreleme sistemlerini adapte ettiğimiz yazılım ve teknolojik eklentilerle verim artışını gözlemledik. Seradaki sensörler, kameralar bizim sahadaki birer çalışanımız oluyor. Anlık olarak veri sundukları için gübre miktarı, verilecek mineral tipi, ısı, nem, suyun pH değeri gibi birçok anlık takip edilmesi gereken değere müdahale etme şansımız var. Bu teknolojiyi kullandıkça verimin daha da arttığını görüyoruz."

İhracat oranlarını yüzde 50'ye çıkarmayı hedeflediklerini belirten Karakuş, bu tür teknoloji kullanılan sera yatırımlarına devam edeceklerini de sözlerine ekledi.

Apple, ilk iPhone modelinin piyasaya sürülmesinin üzerinden geçen 20 yılın ardından, 2027 yılında tanıtmayı planladığı iPhone 20 ile tasarım standartlarını değiştirmeye hazırlanıyor.

Sektör raporlarına göre şirket, bu özel dönem için iPhone 19 ismini atlayarak doğrudan tamamen yeni bir tasarıma sahip olan iPhone 20 modelini kullanıcılarla buluşturacak.

DÖRT TARAFI KAVİSLİ ÇERÇEVESİZ TASARIM

Yeni modelin en dikkat çekici özelliği, görünür herhangi bir kesinti veya çentik barındırmayan, dört köşesi de kavisli "tam ekran" tasarımı olacak.

Bu fütüristik yapıyı elde etmek için ön kamera, TrueDepth sensörleri ve diğer bileşenlerin tamamen ekranın altına gizlenmesi ve panel devrelerinin bükülmesi gerekiyor.

LG ÜRETİM HATTI İÇİN DEV YATIRIM YAPIYOR

Koreli ekran üreticisi LG, Apple'ın talep ettiği bu karmaşık panelleri üretebilmek için tesislerine yaklaşık 300 milyon dolar değerinde bir yatırım yapmayı planlıyor.

Şirketin, nem birikmesini önleyen ince film kapsülleme teknolojisini geliştirmek ve üretim hatlarını bu benzersiz tasarıma uygun hale getirmek için kapsamlı değişikliklere gideceği bildiriliyor.

EKRAN ALTI TEKNOLOJİSİ

Tamamen çerçevesiz ekrana geçiş sürecinde, öncelikle iPhone 18 serisi ve olası katlanabilir iPhone modellerinde ekran altı Face ID teknolojisinin test edileceği de gelen bilgiler arasında.

Apple'ın en büyük panel tedarikçisi olan Samsung da geleceğin ekranlarını seri üretebilmek için LG gibi büyük yatırımlar yaparak fabrikalarını genişletiyor.

NASA araştırmacısı Dr. Atticus Stovall, MAKÜ öğrencilerine doğanın yangın sonrası iyileşme sürecini anlattı. Nanoteknoloji Topluluğu, Zoom üzerinden düzenlediği uluslararası çevrimiçi seminerde NASA Goddard Space Flight Center ve University of Maryland araştırmacısı Dr. Atticus Stovall’ı konuk etti.

Uzaktan algılama bilimcisi Dr. Stovall, “Understanding Post-fire Disturbance Forest Recovery in Mediterranean Ecosystems using GEDI” başlıklı sunumunda, Akdeniz ekosistemlerinde yangın sonrası orman iyileşmesini anlamada GEDI (Global Ecosystem Dynamics Investigation) görevinden elde edilen LiDAR (laser tarama) verilerinin sunduğu bilimsel yenilikleri anlattı.

Etkinlik; öğretim üyeleri, lisans ve lisansüstü öğrenciler ile farklı kurumlardan katılımcıların yoğun ilgisiyle gerçekleşti. Seminerin açılış konuşmasını topluluğun akademik danışmanı Prof. Dr. Ahmet Çiçek yaptı. Prof. Çiçek, iklim krizi ve arazi yönetimi gibi alanlarda uzaktan algılama teknolojilerinin artan önemine dikkat çekerek, doğal afetlerin ekosistem üzerindeki etkilerini ölçülebilir verilerle incelemenin kritik hale geldiğini vurguladı.

Sunumunda Dr. Stovall, LiDAR teknolojisinin ormanların üç boyutlu yapısını yüksek doğrulukla ortaya koyduğunu belirterek; tepe örtüsü yüksekliği, biyokütle ve karbon stokları gibi göstergelerin, yangın öncesi ve sonrası karşılaştırmalarda güvenilir bilgiler sağladığını ifade etti. GEDI görevinden elde edilen küresel lazer ölçümleriyle yangınların iyileşme sürecinin hızı, mekânsal örüntüleri ve dayanıklılığı üzerine yürüttükleri araştırmalardan örnekler paylaştı. Dr. Stovall, Akdeniz bölgesinin sık yaşanan orman yangınları nedeniyle GEDI verilerinin test edilmesi için kritik bir alan olduğunu da vurguladı. Bu verilerin, yeniden ağaçlandırma planlaması, riskli bölgelerin belirlenmesi ve karbon izleme çalışmalarında önemli bir bilimsel altyapı sunduğunu aktardı.

Seminerin kapanışında Prof. Dr. Ahmet Çiçek, katkılarından dolayı Dr. Stovall’a teşekkür ederek, yıl boyunca bilimsel etkinliklerin süreceğini belirtti. Başta topluluk başkanı Eylül Gücenmez olmak üzere, etkinliğin düzenlenmesinde emeği geçen herkese teşekkür etti. Prof. Dr. Çiçek, öğrencilerin alanında uzman araştırmacılarla doğrudan etkileşim kurmasının disiplinlerarası bakış açılarını güçlendirdiğini ifade etti.

Proje koordinatörü Doç. Dr. Sefer Darıcı, AA muhabirine, yapay zeka teknolojilerinin insan hayatına girmesiyle birçok kişide mesleğini kaybetme korkusunun da ön plana çıkmaya başladığını söyledi.

Özellikle iletişim sektöründe halkla ilişkiler, reklamcılık ve gazetecilik gibi alanlarda yapay zekanın etkisini çok daha hissedilir bir biçimde göstermeye başladığını belirten Darıcı, "Bizim yapmış olduğumuz çalışmada özellikle yapay zeka korkusunun iletişim sektöründe çalışan kişilerde nasıl bir etkisi olduğunu, işlerini kaybetme korkusu oluşturup oluşturmadığını anlamak istedik." dedi.

"En fazla gazeteciler işini kaybetme korkusu yaşıyor"

Bu bağlamda çeşitli araştırmalar yürüttüklerini, bire bir görüşmeler ve anket yaptıklarını dile getiren Darıcı, "Bunun sonucunda en fazla gazetecilerde yapay zekadan dolayı işlerini kaybetme korkusu ve hatta zarar verme eğilimiyle ilişkilendirilen bir durum ortaya çıktı. Birçok sektörde, farklı alanlarda söz konusu ama özellikle iletişim sektöründe çok daha fazla ancak en fazla gazetecilerde çıkması bizleri de şaşırttı." diye konuştu.

"Kavram ilk kez bir dergide yayımlanarak literatüre girmiş oldu"

Bununla ilgili bir kavramı ilk kez literatüre aldıklarını ve makalenin Technological Forecasting and Social Change dergisinde yayımlandığını anlatan Darıcı, şöyle konuştu:

"Luddism özellikle ikinci sanayi devrimi zamanında makine kırıcılığı olarak geçiyor. Luddism o dönem işlerini kaybetme korkusu yaşayan kişilerin bu korkuyla beraber sorumlu gördükleri teknolojik makineleri kırmasını ifade eden bir kavram. Yapay zekayla beraber biz bu kavramın günümüzde bir karşılığı var mı bunu araştırdık. Yapay zekayla ilgili işini kaybetme korkusuna hatta yapay zekaya zarar verme eğilimine de 'Post-Luddism' ismini verdik. Kavram ilk kez bir dergide yayımlanarak literatüre girmiş oldu. Bundan sonraki süreçlerde de buna ilişkin birçok farklı çalışmanın yapılacağını umuyoruz ayrıca kelimenin Oxford sözlüğüne 2024 yılının kelimesi olarak girmesi noktasında da çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Umarım başarılı bir sonuç alırız."

Yapay zekanın ürettiklerini gerçeğinden ayırt etmenin çok zor olduğu bir dönemden geçildiğine dikkati çeken Darıcı, "Haber içeriklerinin de otomatik olarak üretilmesi bağlamında da düşünüldüğü zaman mesleğin profesyonellerini gerçekten kaygılandıran bir durum ortaya çıkabiliyor." ifadelerini kullandı.

Darıcı, yapay zekanın özellikle grafikerlerin işlerini kolaylaştıran bir yanının da söz konusu olduğunu söyledi.

Bunun yanında işini kaybetme korkusunu beraberinde getirdiğini anlatan Darıcı, "Burada kalifiye olmak ve kendini yapay zeka teknolojilerine adapte etmek, bu teknolojiyi kullanıyor olabilmek, gazeteci, grafiker, reklamcı olmanın yanında önem kazanıyor. Yani bu teknoloji illa bizim işimizi kaybetmemizle sonuçlanacak diye bir şey yok. Bu teknolojiyi işimize nasıl adapte ederiz, işlerimizi daha verimli hale getiririz bu noktada kafa yormamız gerekiyor." dedi.

Doç. Dr. Zekiye Tamer Gencer ise son yıllarda gelişen ve değişen iletişim teknolojilerinin göz önüne alındığında yapay zekanın etkisinin son derece fazla olduğunu belirtti.

Değişen ve gelişen iletişim teknolojilerinin yarattığı dijital dünyada, yapay zeka tabanlı teknolojilerde bireylerin kullanımından kaynaklanacak sorunları ele aldıklarını ifade eden Gencer, "Makalemizde ilk defa yapay zeka meslek profesyonelleri açısından bir tehdit oluşturuyor mu oluşturmuyor mu diye farklı bir bakış açısıyla ele aldık." diye konuştu.

"Yeni bir tartışma alanı yaratmaya çalıştık"

Makalede ilk bakış açılarının yüzyıllar önce insanların yeni gelişen teknolojilere karşı gösterdiği kırma eylemi olarak literatürde tanımlanan "luddism" kavramı olduğunu belirten Gencer, şöyle devam etti:

"Şöyle düşünün, tarlayı insanın sürmesi yerine bir makinenin sürmesi karşılığında insan işimi elimden alacak korkusuyla eline bir balta alıp makineyi kırabiliyor. Bu çalışmayı yaparken buradan esinlenerek yola çıktık. Yüzyıllar sonra geldiğimiz noktada aslında insanların profesyonel mesleklerini ellerinden alma ihtimalleri olan yeni bir teknoloji, makine icat oldu. İnsanlar yapay zekayı ellerine balta alıp kıramayacağına göre bununla nasıl baş edilecek? Aslında bu çalışmada yeni bir tartışma alanı yaratmaya çalıştık."

Bu durumun en çok gazetecilerde kaygı yarattığını tespit ettiklerini dile getiren Gencer, yapay zekanın insanın zekasının çok daha üstünde bir kabiliyetle çalışabilen ancak hiçbir zaman insandaki duyguyu ve heyecanı aktaramayan bir alan olduğunu vurguladı.

Dr. Öğretim Üyesi Gülay Demir de "Post-Luddism" kavramını ilk kez literatüre kazandırdıkları için mutlu olduklarını dile getirdi.

Demir, çalışmada yapay zekanın verdiği kararı sadece bulanık mantığın değerlendireceğine karar vererek, iki farklı yöntemi ilk kez bir araya getirerek kullandıklarını ifade etti.

İlk kez yan yana getirdikleri iki farklı yöntemle güzel bir hibrit çalışma yaptıklarını belirten Demir, literatüre kazandırdıkları kelimenin 2024 yılında Oxford sözlüğünde "yılın kelimesi"ne aday olması yönünde de umutlu olduklarını sözlerine ekledi.

Uluslararası Uzay İstasyonu'nda ilk uzay misyonunu başarı içinde yerine getiren Alper Gezeravcı yurda döndü. Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'yı taşıyan uçak Ankara'da Esenboğa Havalimanı'na iniş yaptı. Gezeravcı'yı, havalimanında Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır karşıladı.

ELİNDE TÜRK BAYRAKLARIYLA İNDİ

Bakan Kacır, yanındaki 13 çocukla birlikte Gezeravcı'yı karşılarken elindeki Türk bayraklarıyla inen Gezeravcı, kendisini karşılayan çocuklarla tek tek görüştü ve çiçek takdim eden çocuklara Gezeravcı da uzay istasyonuna götürdüğü 13 Türk bayrağını verdi.

AİLESİ DE UÇAKTAYDI

Gezeravcı'yı karşılamada, Türkiye Uzay Ajansı (TUA) Başkanı Yusuf Kıraç, Türkiye'nin 2. Astronotu Tuva Cihangir Atasever ve geniş bir heyet de yer aldı. Uçakta Gezeravcı'nın ailesinin de bulunduğu görülürken Bakan Kacır ve Gezeravcı'nın havalimanında basın toplantısı düzenlemesi ve ilk uzay misyonuyla ilgili ayrıntıları açıklaması bekleniyor.

BAKAN'DAN "ADAM YURDA DÖNÜYOR" PAYLAŞIMI

Gezeravcı ve beraberindeki 3 astronottan oluşan Axiom-3 mürettebatını taşıyan Dragon uzay aracı, 9 Şubat'ta ABD'de Florida açıklarına inmişti. Sağlık kontrolleri tamamlanan Gezeravcı, bugün Türkiye'ye döndü. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, sosyal medya hesabından Türkiye'nin ilk astronotu Alper Gezeravcı'nın yurda dönüşüne ilişkin fotoğraf paylaşarak 'adam yurda dönüyor' ifadelerini kullanmıştı.

Bu dosyalar, örneğin bir alışveriş sitesinde kullanıcının hangi ürünlerle ilgilendiğini kayıt altına alıyor ve daha sonra bunları “özelleştirilmiş reklamlar” olarak farklı zamanlarda kullanıcıya sunabiliyor.

Bu dosyalar haber içeriğinden alışveriş ya da tatil sitelerine kadar hemen her site tarafından kullanılıyor.

Google Chrome yeni uygulamanın öncelikli olarak küresel kullanıcıların yüzde 1’ine sunulacağını açıkladı. Bu 30 milyon kullanıcı anlamına geliyor.

Google bu değişikliğin test aşamasında olduğunu ve yıl sonuna kadar tüm kullancılara sunmayı planladığını duyurdu.

Reklam verenler ise bu değişikliğin kendilerini olumsuz etkileyeceğini kaydediyor.

İngiliz The Trade Desk firması şirketlere online reklam paketleri sunuyor.

Bu firmanın başkan yardımcısı Phil Duffield, kullancılara internette dolaşım gizliliği sağlama hedefinin, içerik sağlayıcıların reklam gelirleri elde etmesini engellememesi gerektiğini savundu.

Duffield reklam sektörünün daha iyi bir kullanım deneyimi için çalıştığını da söyledi.

Nasıl hayata geçirilecek?

Google Chrome dünyanın en çok kullanılan internet tarayıcısı.

Rakipleri Apple’ın Safari’si ve Mozilla’nın FireFox’u üçüncü parti çerezleri engelleme seçeneğini sunuyor.

Çerezler aşağıdaki gibi bilgileri kayıt altına almak için kullanılabiliyor:

Google bu değişimi nasıl hayata geçireceğini de duyurdu. Buna göre rastgele seçilecek kullanıcılara “özel dolaşma” seçeneğini tercih etmek isteyip istemedikleri sorulacak.

Google’ın başkan yardımcısı Anthony Chavez bir blog paylaşımı ile yeniliği duyurdu ve “Sorumlu bir yaklaşımla üçüncü taraf çerezlerini Chrome’da aşamalı sona erdireceğiz” mesajı verdi.

Chavez, üçüncü taraf çerezler olmadan bazı sitelerin çalışmayacak olması durumuna karşı da, “geçici olarak” bu dosyalara izin verme seçeneğinin kullanıcıya sağlanacağını bildirdi.

Google, internette dolaşımı daha “kişisel” hale getirmek için bu adımı attığını savunuyor.

Ancak birçok internet sitesi, üçüncü taraf çerezler üzerinden gelen reklamlar sayesinde ayakta duruyor.

Bazıları için "kişiye özel reklamlar" internet kullanımı sırasında "izinsiz" bir müdahale anlamına geliyor.

Soğuk hava nedeniyle ağaçlar kırağı tutarken, birçok araç çalışmamış durumda. Termometreler Ardahan’da eksi 25,4, Göle'de eksi 26,8, Posof’ta 15,3, Hanak'ta eksi 30,4, Damal’da 22 dereceyi gösterdi.

Uzmanlar, meydana gelebilecek olumsuzluklara karşı yetkililerin, vatandaşların ve özellikle sürücülerin dikkatli ve tedbirli olmaları gerektiğini vurguluyor.

Bölgede hava durumu parçalı ve çok bulutlu olacak, gece saatlerinde Bitlis, Hakkari ve Şırnak çevrelerinde kar yağışı bekleniyor. Sabah ve gece saatlerinde yer yer pus ve sis ile birlikte buzlanma ve don olayı yaşanabilir. Kuzey ve doğu bölgelerinde çığ tehlikesi bulunmaktadır.

Uzun yıllar medya sektörü ve dijital alanında çalıştığını belirten Gökçek, yazılım projeleri ve dijital medya hizmetleri üzerinde çalıştığını ifade etti. Seminerde vurgulanan önemli konular arasında, sitenin Google tarafından değerinin, içerik kalitesi ve kullanıcı faydasına uygun verilere göre belirlendiği ve "Google'yi kandıramazsınız" ifadeleri yer aldı.

Seminer, V. Metin Gökçek'in sunumunun ardından soru cevap bölümü ve çiçek takdimiyle sona erdi.

Venüs'ün Dünya'ya benzer özellikler taşıdığı, kütlesinin Dünya'ya yakın olduğu, gezegenin çoğu karbondioksitten oluşan, bulutlarla kaplı atmosferi nedeniyle yoğun bir sera etkisi altında olduğu kaydedildi.

Sülfürik asit nedeniyle sarı renkli görünen havanın altında, Venüs'ün yüzeyindeki koşulların çok daha zorlu olduğu, sıcaklığın kurşunu eritebilecek derecelere çıktığı ancak gökyüzündeki bulutların bazı katmanlarının ılık, bu bölgelerdeki ortalama sıcaklığın ise 30 derece civarında olduğu belirtildi.

Araştırmacılar, Venüs hakkında bilgi elde etmek için atmosferine yönelik araştırmalar yapıyor

Bilim insanları, gezegenin öncesini ve sahip olduğu zorlu koşulları belirlemek için Venüs'ün atmosferine yönelik gözlem ve araştırmalarda bulunuyor.

Berlin Humboldt Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Heinz-Wilhelm Hübers liderliğindeki DLR bilim insanları, ilk defa, Venüs'ün Güneş'e bakan tarafının atmosferinde, reaktif oksijen türü olan atomik oksijen tespit etti.

Dünya atmosferinin üst katmanlarında yoğun biçimde mevcut olan atomik oksijen, solunan moleküler oksijenden farklı olarak çok çabuk reaksiyona girebiliyor ve enerji dengesi ile gezegenin soğuması için çok önemli bir bileşen özelliği taşıyor. Bu oksijen türü, ışığın ozon veya nitrojen dioksit gibi molekülleri parçalamasıyla açığa çıkıyor.

Araştırmacılar, keşfedilen atomik oksijenin, Venüs'ün bir zamanlar nemli, sıcak ve yaşanabilir olabileceğine işaret ettiğini vurguladı.

Araştırma bir Boeing 747SP uçağa monteli SOFIA Gözlemevi kullanılarak yapıldı

Hübers liderliğindeki bilim insanları, 2021'de, modifiye edilmiş Boeing 747SP tipi bir uçağa yerleştirilen 2,5 metre çapındaki bir teleskoptan oluşan, artık kullanılmayan Kızılötesi Gökbilimi İçin Stratosferik Gözlemevi'ni (SOFIA) kullanarak Dünya atmosferinin üst katmanlarında atomik oksijenin varlığını keşfetti.

Araştırmalarını Venüs'e de yönelten Hübers ve ekibi, yaptıkları uçuşlarda, 9'u gezegenin gece bölümünde, 7'si gündüz bölümünde 1'i de arada kalan bölgede olmak üzere atmosferin 17 bölgesinde atomik oksijen tespit etti.

Araştırmacılar, özellikle atomik oksijenin en fazla bulunduğu, Venüs yüzeyinin 90 ila 120 kilometre üstündeki atmosferin nasıl hareket ettiğini ve değiştiğini belirledi.

Öte yandan araştırmada yer almayan California Riverside Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Stephen Kane ise yaptığı açıklamada, "Venüs'ün hala çözmeye çalıştığımız ilginç özelliklerinden biri de yüzeyinde sıvı su bulunup bulunmadığıdır. Eğer Venüs'te su olsaydı, ısınmaya başlayıp bugünkü kontrolden çıkmış sera durumuna geçtiğinde buharlaşırdı. (Araştırmada tespit edilen) bu oksijen, şu anda atmosferde kalan önceden mevcut yüzey suyunun önemli bir bileşeni olabilir." dedi.

Keşfin, bugün görülenden tamamen farklı bir Venüs resmi oluşturmaya başladığını kaydeden Kane, Venüs'ün milyarlarca yıl önce yaşanabilir bir gezegen olabileceğine işaret etti.

Araştırma, Nature Communications dergisinde yayımlandı.

Açıklanan 10 programdan ilkini oluşturan Ay Araştırma Programı ile ülkenin Ay'da mevcudiyet gösteren sayılı ülkelerden biri olması amaçlandı.

Ay Araştırma Programı'nın ilk aşaması olan AYAP-1 kapsamında Ay'ın yörüngeden keşfi ve Ay yüzeyi ile ilk temasın gerçekleştirilmesi, ikinci aşamada ise AYAP-2 Projesi ile yumuşak iniş yöntemiyle yüzeye bir gezici keşif aracının (rover) indirilmesi hedeflendi.

Ay Araştırma Programı'nın AYAP-1 Projesi kapsamında Dünya'dan Ay yörüngesine ulaşarak buradan veri toplayan ve sonrasında Ay yüzeyiyle teması sağlayacak bir uzay aracı geliştirilerek görev operasyonları yürütülecek. Bunun yanında milli imkanlarla geliştirilecek teknolojiler, ürünler, yazılımlar ve ekipmanların başarılı olmasıyla ülkenin sistem geliştirme ve zorlu görev operasyonlarını gerçekleştirebilme kabiliyetine yönelik uluslararası itibarı artırılacak.

AYAP-1 kapsamında, Türkiye'nin ilk "Ay" ve "Derin Uzay" görevinin gerçekleştirilmesi ve operasyonel tecrübe kazanılması hedefleniyor.

Ay yörüngesinde (Dünya'dan 400 bin kilometre uzakta) görev yapabilecek ve yumuşak inişe uygun bir uzay aracı geliştirilmesi planlanıyor.

Ayrıca, yerli imkanlarla geliştirilen Hibrit İtki Sistemi'nin uzay tarihçesi kazanması, Ay yüzeyinden alınacak yüksek çözünürlüklü görüntüler ve bilimsel verilerin (Ay'daki suyun kökeni, mini-manyetosfer oluşumları, yüzey bileşenleri, yüzey sıcaklık ve yansıma haritaları, radyasyon) Türkiye'deki bilim insanlarınca bilgiye çevrilmesi planlanıyor.

Proje, "Derin Uzay" araştırmalarına kapı açacak

Proje, halihazırda Milli Uzay Programı kapsamındaki Ay Araştırma Programı altında yürütülüyor. Bununla birlikte Türkiye'deki endüstri ve akademiden birçok paydaşın direkt girdisi bulunuyor. Bu sebeple ülkenin uzay ekosisteminin güçlendirilmesine de katkı sağlanacak. Bir başka katkı ise uzay aracı üzerinde bulunan yerli ve uluslararası ortaklar tarafından geliştirilen bilimsel görev yüklerinin toplayacağı veriler üzerinden elde edilecek bilgiyle uzay bilimleri konusunda Türkiye'nin yetkinliği ve uluslararası işbirliğinin seviyesi artırılacak.

Ülke için "Derin Uzay"a açılacak kapıyı aralayacak bu projeyle gençlerin uzay bilimi ve teknolojilerine ilgisi güçlendirilecek.

Uzay aracında son durum

Uzay aracı kapsamında "Sistem Seviyesi Tasarım Aşaması" tamamlanarak, "Ayrıntılı Tasarım (Ekipman/Modül/Bileşen Geliştirme) Aşaması" faaliyetleri yürütülüyor.

Uzay aracı üzerinde kullanılacak tüm ekipmanların görev için yeterlilikleri gözden geçirildi ve bazı ekipmanlar için yeterlilik (kalifikasyon) modellerinin üretimleri başlatıldı. Bu ekipmanların yeterlilik testini geçmesi sonrasında uçuş modelleri üretilerek uzay aracına entegre edilecek.

Uzay aracı kapsamında teslim süresi uzun ekipmanlar ve bileşenler için sözleşmeler imzalandı ve "Uzay Aracı Uçuş Modeli" üzerinde kullanılacak tüm ekipmanların planlaması tamamlandı.

Uzay aracını oluşturan alt sistem ve ekipmanların uçuş modellerinin üretilmesi sonrasında sistem seviyesi entegrasyonu gerçekleştirilecek ve ardından çevresel (titreşim, ısıl-vakum, elektromanyetik uyumluluk gibi) ve işlevsel testler yapılacak. Bütün süreçlerin 2026 yılında tamamlanması ve aynı yıl aracın fırlatılması planlanıyor.

Uzay aracının tasarımları yerli

Türkiye'nin ilk Ay görevi olması nedeniyle görevin başarısı her şeyin üzerinde tutuldu ve planlamalar yapıldı.

Bu kapsamda yerli olarak geliştirilen ekipmanlara karar verilirken en az prototip seviyesinde olunması dikkate alındı ve yeterlilik modeli planlamaları gerçekleştirildi. Bununla birlikte görev kritik ekipmanlar için "Derin Uzay" tarihçesi bulunan alternatifler uzay aracı kapsamına alınarak görev başarısına katkı sağlayacak şekilde güvenilirlik artırıldı.

Yurt dışından bazı bileşen ve ekipmanların tedariki özelinde işbirlikleri olmakla birlikte Ay görevinin ve uzay aracının tasarımları yerli olarak yapıldı. Aracın entegrasyonu, testleri ve operasyonları da Türkiye'nin altyapıları kullanılarak kendi beşeri sermayesi tarafından gerçekleştirilecek.

İlk görev (AYAP-1) kapsamında geliştirilen uzay aracı, AYAP-2 içinde planlanan yumuşak iniş görevinin gereksinimleri de dikkate alınarak tasarlanıyor. Ayrıca yumuşak iniş için gereken bazı ekipmanlar (iniş takımı gibi) ve teknolojilerle (görüntü destekli seyrüsefer gibi) birlikte AYAP-2 kapsamındaki gezici keşif aracına yönelik konsept tasarım çalışmaları da yürütülüyor.

Türkiye'ye stratejik kabiliyetler kazandıracak projelere odaklanılırken özellikle uzayda daha etkin olmak için yer gözlem ve haberleşme uyduları, küçük uydularla nesnelerin interneti, fırlatma sistemleri, yer kesimi, uzaktan algılama, uzay gözlem sistemleri ve bunların bileşenleriyle son dönemde Milli Uzay Programı ile birlikte "Derin Uzay" (Ay Araştırma Programı) ve insanlı uzay görevleri üzerine geniş çapta ve yoğunlukta çalışmalar yapılıyor.

TÜBİTAK, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığının AR-GE destekleri ile AGÜ Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Çağrı Güngör, elektrik elektronik mühendisi Dr. Cem Ayyıldız ve iş insanı Baran Baykurt Emiroğlu tarafından 1,7 milyon lira yatırılma kurulan FreshSens isimli akıllı tarım girişimi, meyve, sebze ve çiçeklerin soğuk havada saklanma süresini en az 2 kat artıran bir ürün geliştirdi.

Başarılı çalışmalarıyla Avrupa'daki uluslararası Startup Wise Guys isimli yatırım fonundan 2023 yılında yatırım desteği alan girişimle gıda ve çiçeğin çöpe gitmesinin önüne geçiliyor.

Prof. Dr. Güngör, AA muhabirine, nesnelerin interneti (akıllı cihazların birbiriyle internet üzerinden iletişime geçmesi) ve yapay zeka teknolojilerini kullanarak meyve, sebze ve çiçeklerin soğuk havada saklanma süresini en az 2 kat artıran bir ürün geliştirdiklerini söyledi.

Prof. Dr. Güngör, hasat sonrasında soğuk hava depolarına getirilen ürünlerin, geliştirdikleri özel kutulara konulduğunu belirtti. Seçici gaz geçirgenliğine sahip kapaklarla oksijen ve karbondioksit oranlarının kutu içinde ayarlanabildiğini anlatan Güngör, bu sayede ürünlerin taze olarak saklanma süresinin uzadığını dile getirdi.

Kirazda muhafaza süresi 10 günden 44 güne çıktı

Çeşitli tarım ürünlerinde denemeler yaptıklarını belirten Güngör, örneğin kirazın normal şartlarda 10 gün saklanabildiğini, geliştirdikleri ürünle bu sürenin 44 güne kadar çıktığını söyledi.

Güngör, kuşkonmaz, nar, incir ve diğer tarım ürünlerinde de benzer sonuçlar elde ettiklerini, Antalya, Isparta ve Karaman'da farklı soğuk hava depolarında bu teknolojinin kullanıldığını dile getirdi.

Prof. Dr. Güngör, şunları kaydetti:

"Tarım ürünlerinin bozulmasını engellemek için özel tasarlanan kutular içinde tarım ürünlerinin uyumasını sağlıyoruz. Çünkü meyve ve sebzeler hasat sonrasında solunum yapmaya devam ediyor. Eğer onların metabolizma hızını düşürebilirseniz o zaman meyve ve sebzenin saklanma süresini daha da artırabiliyorsunuz. Aslında bizim başardığımız şey, kutunun içindeki atmosferik koşulları ayarlayarak meyve ve sebzenin saklanma süresini uzatabilmek. Geliştirdiğimiz kablosuz sensörümüzden aldığımız verilerle de bu sürenin ne kadar olabileceğini tahmin edebiliyoruz."

Saklama kutuları 200 kilogram kapasiteli

Güngör, saklama kutularının yaklaşık 600 litre hacimli olduğunu ve ortalama 200 kilogram ürün alabildiğini söyledi.

Geliştirdikleri teknolojik ürünle ülkeye fayda sağlamak istediklerini belirten Güngör, "Amacımız, 2030 yılına kadar meyve ve sebzelerdeki 40 farklı üründe saklanma süresini artırmak, Türkiye'den yerli ve milli bir ürün geliştirerek ihracatımıza destek olmak." dedi.

Prof. Dr. Güngör, soğuk hava depolarında ürünlerin depolanma süresini uzatan, enerji tüketimini düşüren ve aynı zamanda karbon salımını azaltan ürünlerinin Fransa, Pakistan ve Ürdün'de de kullanıldığını kaydetti.